Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin 22 May 2026-cı il tarixli Kollegiya iclasının qərarı ilə ölkəmizdə idman balıqçılığının rəsmi idman növü kimi tanınması bu sahədə yeni bir dövrün əsasını qoymuşdur. Bu tarixi qərardan irəli gələrək, digər idman sahələrində olduğu kimi, idman balıqçılığı üzrə də müvafiq qaydaların, normativlərin işlənib hazırlanması, həmçinin idmançıların nailiyyətlərinə uyğun olaraq fəxri ad və dərəcələrin təsis edilməsi zərurəti yaranmışdır.
Azərbaycanda idman balıqçılığının institusional əsaslarının və normativ bazasının formalaşdırılmasına töhfə vermək məqsədilə, bu idman növü üzrə dünyada mövcud olan qabaqcıl idarəetmə və təşkilatçılıq formatlarını (modellərini) diqqətinizə təqdim edirik:
Qazaxıstan Respublikasında idman balıqçılığı üzrə idman adlarının və dərəcələrinin verilməsi Qazaxıstan Respublikası Turizm və İdman Nazirliyinin rəsmi əmri və vahid İdman Təsnifatı normalarına əsasən tənzimlənir. Ölkədə bu sahə üzrə rəsmi yarışlar Qazaxıstan İdman Balıqçılığı Federasiyası (FSPRK) tərəfindən keçirilir. Qazaxıstanda balıqçılara verilən idman adları, dərəcələri və onların qazanılma mexanizmi aşağıdakı kimidir:
1. İdman dərəcələri və adlarının iyerarxiyası.
Qazaxıstanda idman balıqçılarına nailiyyətlərinə görə (böyüklər arasında) ardıcıl olaraq aşağıdakı titullar verilir:
- III, II və I dərəcəli idmançı (kütləvi dərəcələr)
- СMS — İdman Ustalığına Namizəd
- MS — İdman Ustası
- GMS — Beynəlxalq Dərəcəli İdman Ustası
2. Normativlər və tələblər (Necə qazanılır?).
Qazaxıstan qanunvericiliyinə əsasən, dərəcələrin verilməsi üçün yarışın miqyası, iştirakçı komandaların sayı (ən azı 5 region/vilayət təmsil olunmalıdır) və idmançının fərdi/komanda hesabı əsas götürülür.
- III İdman Rəsmi dərəcəsi: Qazaxıstan Federasiyasının rəsmi çempionatlarında şəxsi hesabda 18–20-ci yerləri, regional (vilayət) yarışlarında isə 16–20-ci yerləri tutduqda verilir. Həmçinin ən azı 15 nəfərin qatıldığı klub birinciliyində 4–7-ci yerlər də bəs edir.
- II İdman Rəsmi dərəcəsi: Regional və ya şəhər yarışlarında fərdi hesabda ilk 10-luğa daxil olduqda təyin edilir.
- I İdman Rəsmi dərəcəsi: Vilayət çempionatlarında çempion (1-ci yer) olduqda və ya rəsmi Respublika kubokunda yüksək pillələrdə qərarlaşdıqda verilir.
- CMS (İdman Ustalığına Namizəd): Böyüklər arasında Qazaxıstan Respublikası Çempionatında və ya Kubokunda şəxsi hesabda 4–8-ci yerləri tutduqda, yaxud gənclər arası respublika birinciliyində ilk 3-lüyə düşdükdə verilir.
- İdman Ustası (MS): Rəsmi Qazaxıstan Çempionatında fərdi hesabda 1, 2 və ya 3-cü yeri tutmaq, yaxud komanda tərkibində ölkə çempionu olmaq tələb olunur.
- Beynəlxalq Dərəcəli İdman Ustası (GMS): FIPS tərəfindən keçirilən rəsmi Dünya Çempionatında Qazaxıstan yığmasının tərkibində komanda və ya fərdi hesabda ilk 3-lüyə (mükafatçılar sırasına) daxil olduqda verilir.
- Təsdiq edən orqanlar:
- III, II, I və gənclər dərəcələrini — rayon və ya şəhər idman şöbələri təyin edir.
- CMS dərəcəsini — vilayət İdman və bədən tərbiyəsi idarələri təsdiqləyir.
- MS və GMS adlarını — birbaşa Qazaxıstan Respublikasının Turizm və İdman Nazirliyi verir.
Qazaxıstan bu sistem sayəsində MDB məkanında idman balıqçılığı (xüsusilə buzaltı balıq ovu, karpfişinq və fider) üzrə ən güclü yığmalardan birinə sahibdir.İdman balıqçılığının inkişaf etdiyi digər xarici ölkələrdə idman adlarının və dərəcələrinin verilməsi sistemi əsasən iki fərqli modelə bölünür:
Postsovet modeli (Rusiya, Ukrayna, Belarus və s.) və Qərb/Avropa modeli (ABŞ, Böyük Britaniya, İtaliya, Fransa).
1. Postsovet Modeli (Vahid İdman Təsnifatı).
Bu sistem Qazaxıstandakı modelə çox bənzəyir. İdman adları dövlət (İdman Nazirliyi) tərəfindən verilir və ciddi iyerarxiyaya malikdir.
Rusiya Federasiyası:
Rusiyada idman balıqçılığı rəsmi idman növü kimi tanınır və "Vahid Ümumrusiya İdman Təsnifatı" (ЕВСК) əsasında tənzimlənir.
- Adlar zənciri: III, II, I dərəcə → CMS (Namizəd) → MS (İdman Ustası) → GMS (Beynəlxalq Dərəcəli Usta) → HMS (Əməkdar İdman Ustası).
- Tələblər: "İdman Ustası" (MS) adını almaq üçün idmançı Rusiya Çempionatında və ya Rusiya Kubokunda fərdi hesabda ilk 3-lüyə düşməli, yaxud komanda ilə çempion olmalıdır. Yarışda mütləq şəkildə ən azı 10 regional yığma və ən azı 5 nəfər mövcud "İdman Ustası" iştirak etməlidir.
Ukrayna:
Ukraynada idman balıqçılığı çox güclü inkişaf edib (xüsusilə fider, karpfişinq və spinninq üzrə çoxsaylı dünya çempionluqları var).
- Sistem: Qaydalar rəsmi İdman Nazirliyi tərəfindən təsdiqlənir.
- Fərqlilik: Ukraynada idman dərəcələrinin (məsələn, I dərəcə və ya CMS) müddəti var (adətən 2 il). İdmançı 2 il ərzində rəsmi yarışlarda dərəcəsini təsdiqləyən nəticə göstərməsə, dərəcəsi aşağı düşür. "İdman Ustası" (MS) adı isə ömürlük verilir və rəsmi dövlət imtiyazları (məsələn, idman universitetlərinə qəbulda üstünlük) qazandırır.
2. Qərb və Avropa Modeli (Reytinq və Klub Sistemi).
ABŞ və Avropa ölkələrində dövlət idman nazirlikləri balıqçılara "İdman Ustası" kimi rəsmi adlar vermir. Burada sistem tamamilə milli federasiyaların reytinq xalları və kommersiya sponsorluqları üzərində qurulub.
ABŞ (Amerika Modeli):
ABŞ dünyada idman balıqçılığının (xüsusilə "Bass Fishing" - Xanı balığı ovu) ən böyük sənaye olduğu ölkədir, lakin burada dövlət dərəcələri yoxdur.
- Peşəkarlıq Meyarı: İdmançının statusu onun hansı liqada yarışması ilə ölçülür. Ən elit səviyyə MLF (Major League Fishing) və B.A.S.S. (Bassmaster Elite Series) turnirləridir.
- Dərəcə əvəzinə nə var? İdmançılar qazandıqları mükafat fondunun məbləğinə və reytinq xallarına görə təsnif olunurlar. Məsələn, karyerası boyu 1 milyon dollardan çox qazanan idmançılara rəsmi olaraq "Millionaire Cuts" (Milyonçu idmançılar) statusu verilir. Ən ali titul isə hər il keçirilən "Bassmaster Classic" yarışının qalibinə verilən "World Champion" (Dünya Çempionu) tituludur.
İtaliya və Fransa (Avropa Modeli):
Bu ölkələr şirin su balıqçılığı üzrə (FIPS-ed daxilində) dünyanın ən güclü yığmalarına sahibdirlər.
- Klub Sistemi (Club Ranking): İdmançılar əvvəlcə yerli klublarda yarışırlar. Hər yarışda tutulan balığın çəkisinə görə idmançıya və kluba "Milli Reytinq Xalları" verilir.
- Yığmaya Seçilmə Dərəcəsi: İlin sonunda daxili liqada (Milli Çempionatda) ilk 10 və ya 15-liyə daxil olan idmançılara rəsmi olaraq "Club Azzurri" (Milli Elit Tərkib) statusu verilir. Yalnız bu statusu alan idmançılar ölkəni Dünya Çempionatında təmsil etmək hüququ qazanırlar. Reytinqi aşağı düşən idmançı növbəti il yığmadan kənarlaşdırılır.
Postsovet ölkələrində idman balıqçılığı daha çox olimpiya idman növlərinin strukturuna bənzəyir, Qərbdə isə peşəkar kommersiya liqaları (Formula 1 və ya tennis kimi) formasındadır.
