
Surfkastinq (ing. surf casting) — sahildən və ya qayalıqlardan dərin sulara uzun məsafəli atma texnikası ilə balıqçılıqdır. Bu balıqçılıq növü bütün dünyada, xüsusilə Atlantik sahilboyunda, Aralıq dənizindəki ölkələrdə, Cənubi Afrika, Avstraliya və Şimali Amerikanın sahil zonalarında geniş yayılmışdır.
Surfkastinq sözün əsl mənasında sahil xəttinin özünü — dalğaların qırıldığı, dənizin quruya çevrildiyi o sərhəd zonasını özünəməxsus bir üsulla fəth etməkdir. Balıqçı burada sanki iki aləmin — torpağın və dənizin — qovuşduğu nöqtədə dayanır.
Niyə Surfkastinq? Surfkastinq digər balıqçılıq növlərindən fərqli olaraq xüsusi gəmi, qayıq və ya dərin su avadanlığı tələb etmir. Sahildən 50-150 metr uzağa ata bilmək, güclü balıqlar tuta bilmək üçün kifayətdir. |
Sahildən balıq tutma təcrübəsi minillər boyu davam etmişdir. Lakin müasir surfkastinq texnikası 19-cu əsrin sonlarında Avropa sahillərində formalaşmağa başlamışdır. Aralıq dənizinin balıqçıları uzun qamışlar vasitəsilə daha böyük balıqları hədəf almağa çalışırdılar.
20-ci əsrin ortalarında sintetik iplər, yüksək keyfiyyətli makinalar və xüsusi surfkastinq çubuqları meydana gəldi. Bu dövrdə Cənubi Afrika, Fransa, Portuqaliya və İspaniya sahilləri surfkastinqin beşiyi oldu. Bu ölkələrdə bu gün də böyük yarışmalar keçirilir.
Azərbaycan kontekstində isə Xəzər dənizinin sahillərindən balıq tutma həmişə mövcud olmuşdur. Xəzərin özünəməxsus ekosistemi — kütüm, kefal, külmə, şahmayı — sahil balıqçılığını xüsusi bir sənətə çevirmişdir.
Xüsusiyyət | Surfkastinq vs Digər Növlər |
Məsafə | 50-150 metr atış məsafəsi |
Avadanlıq | Xüsusi uzun çubuq (3.9-5 m), güclü makina, ağır qurğuşun (60-250 q) |
Hədəf balıqlar | İri və güclü növlər: kütüm kefal, levrek, çupra, merlanq, iri sarqan, akula növləri |
Mühit | Dalğalı, axıntılı sahil zonaları |
Fiziki tələb | Güclü atış texnikası tələb edir |
Çubuq (rod) surfkastinqin ən vacib elementidir. Adi balıqçılıq çubuqlarından fərqli olaraq, surfkastinq çubuqları xüsusi olaraq uzun, güclü və elastik hazırlanır.

Parametr | Tövsiyə olunan dəyər |
Uzunluq | 3.9 m – 4.5 m (yeni başlayanlar üçün); 4.5 m – 5 m (peşəkarlar üçün) |
Güc sinifi (Power) | Medium-Heavy / Heavy (orta-ağır) |
Hərəkət (Action) | Fast / Extra Fast — ucun tez qayıtması üçün |
Sintetik ip ölçüsü | 0.20 mm – 0.40 mm monofilament üçün |
Atış çəkisi | 60 q – 250 q (yemin çəkisinə görə) |
• Karbon (Carbon Fiber) — yüngül, həssas, peşəkar surfkastinq üçün ideal
• Şüşəlifli karbon (Fiberglass-Carbon) — daha möhkəm, yeni başlayanlar üçün münasib
• Tam şüşəlifli (Full Fiberglass) — ucuz, lakin ağır; artıq az istifadə olunur
Yeni başlayanlar üçün tövsiyə İlk çubuğunuzu 4,20 metr uzunluğunda, 80-150 q atış çəkisi olan karbon-fiberglas qarışıqlı modeldən seçin. Belə çubuqlar həm məsafə, həm də davamlılıq baxımından optimal nəticə verir. |
Surfkastinqdə əsas makina növü olaraq çarx makina (spinning reel) istifadə olunur.

Yeni başlayanlar üçün ən tövsiyə olunan növdür. İpi az dolaşdırır, istifadəsi asandır. 5000–8000 ölçü sinfi surfkastinq üçün uyğundur. 200–400 metr 0.30–0.35 mm monofilament ip tutacaq həcmə malik olmalıdır.
• Dişli nisbəti (Gear ratio): 4.5:1 – 5.5:1 optimal sayılır
• Yastıq (podşibnik) sayı: minimum 4+1 (hamar fırlanma üçün)
• Maksimal çəkmə gücü: 10–15 kq (güclü balıqlar üçün)
Doğru ip seçimi həm məsafəni, həm də balığı qaldırma gücünə birbaşa təsir edir.

İp növü | Xüsusiyyətlər |
Monofilament | Elastik, ucuz, dalğalarda yaxşı işləyir; 0.20–0.40 mm ölçüsündə |
Fluorokarbon | Sualtında görünməz, qırmaq çətindir; lider kimi istifadə edilir |
Toxuma xətt (Braid) | İncə, güclü, məsafəni artırır; lakin dalğada daha çox sürüklənir |
Lider | Yem ilə əsas ip arasında 1–2 m fluorokarbon; sürtülmədən qoruyur |
• Polixet qurdları (lugworm, ragworm) — ən optimal seçim; demək olar ki, hər sahil balığını cəlb edir
• Krevet (shrimp) — levrek, kefal üçün ideal
• Xəmir (çörək) parçaları — kütüm üçün
• Midiya (mussel) əti — kefal, çupra üçün

• Metal jiqs (metal jig) — dib balıqları üçün, hər çəkidə mövcuddur
• Wobler — yırtıcı balıqları, xüsusilə levrek cəlb edir
• Popper — səthdə oynayan, böyük hərəkət yaradan imitator
• Soft bait (silikon yem) — xərçəng, balıq, qurd formalarında

DİQQƏT! Yem saxlama qaydası: Canlı qurdları sərin və nəmli yerdə saxlayın. Soyuducuda çox uzun müddət saxlamayın — 2-3 gündən çox saxlanmış qurdların ətri zəifləyir və cəlbediciliyi azalır. |
Surfkastinqdə istifadə olunan qarmaqlar güclü, korroziyaya davamlı paslanmaz polad və ya titandan hazırlanır. Ölçü balığa görə seçilir: kefal üçün №4–1, levrek üçün №2/0–4/0.

• Adi konus qurğuşunu — sakit sularda; dibə bərk yapışmır
• Barmaqlı qurğuşun (breakaway sinker) — axıntılı, dalğalı sularda; dib lentimlərinden tutunur
• Hərəkət edən (running sinker) — balığın çəkilişini hiss etməsi üçün

Surfkastinqdə uzun məsafəyə atış həm fiziki güc, həm də doğru texnika tələb edir. Yanlış texnika ilə güclü atış 60–80 metrə çata bilər, lakin doğru texnika ilə eyni fiziki gücü olan bir şəxs 150 metr məsafəyə yemi göndərə bilər.

Üslub | Açıqlama |
Overhead Cast | Klassik baş üstündən atış; yeni başlayanlar üçün ideal; 80–120 m məsafə |
Pendulum Cast | Geri yellənmə ilə güc toplanır; 120–180 m məsafə; məşq tələb edir |
South African Cast | Sağa geniş döngə ilə; sağ əl dominant |
Low Cast | Üfüqi atış; küləyə əks istiqamətdə istifadə olunur |
Pendulum atışını öyrənmək üçün Əvvəlcə çubuğun ucuna yalnız qurğuşun bağlayın, qarmaq olmadan. Geniş meydanda məşq edin. Bu üslub düzgün öyrənilənə qədər başqa insanlardan uzaqda məşq edilməlidir. |
Dalğa vəziyyəti surfkastinqdə uğurun açarıdır. Dalğanın kənarında — dalğanın qırıldığı zonada — oksigen balığı cəlb edir. Lakin çox güclü dalğalar yeminizi tez yerindən oynadır.
• Sakit dəniz (0–0.5 m dalğa): Uzun atış, nazik lider, nazik ip; daha həssas rig (montaj)
• Orta dalğa (0.5–1.5 m): Barmaqlı qurğuşun (Breakaway sinker) istifadə edin; yemi dibdə sabitləyin
• Güclü dalğa (1.5 m+): Ağır qurğuşun (150–200 q+); qısa çubuqla daha idarəolunan atış
Sahil axıntıları yemin vəziyyətini kəskin dəyişdirir. Axıntı var olduqda ağırlığı artırın, xətt bucağını axıntıyla hesablayın. Axıntının kənarı — iki axıntının birləşdiyi yer — balığın qidalandığı əsas zonadır.
Rig (montaj) — qurğuşun, lider, qarmaq, bəzən üzdürücü ilə birlikdə bağlanan sistemdir. Doğru rig seçimi balığın yemi tapmasını asanlaşdırır.

Rig növü | İstifadə sahəsi |
Paternoster Rig | 2–3 qarmaq; çoxlu növ tutmaq üçün; geniş istifadə |
Running Leger | Balıq yemi çəkəndə dirənc hiss etmir; şübhəlı balıqlar üçün |
Pulley Rig | İri balıqlar üçün; qarmaq ilişməsini azaldır; qayalıqda istifadə olunur |
Flapper Rig | Sadə, 2 qarmaq; yeni başlayanlar üçün ideal; hər şəraitdə işləyir |
Surfkastinqdə hədəflənən balıqlar zona, mövsüm və yemin növünə görə fərqlənir. Aşağıda Xəzər dənizi, Qara dəniz, Aralıq dənizi və Atlantikin sahil zonalarında rast gəlinən əsas növlər verilmişdir.
Surfkastinqin kraliçası sayılan levrek güclü, mübariz bir yırtıcıdır. Gecə fəallaşır, dalğanın kənarında ovlanır. Ağırlığı 1–8 kq arasında dəyişir; rekord nümunələr 12 kq-a çatır.
• Ən yaxşı vaxt: Gün batımı, şəfəq, gecə yarısı
• Yem: Diri balıqcıq, qurd, wobler, soft bait
• Mövsüm: Yazdan payıza qədər aktiv; yayın sonu pik dövr
• Texnika: Sürüklənən yem (slow retrieve) — 1 makina dönüşü, 2 saniyə fasilə

Kefal sahil sularında toplu halda yaşayan, orta irimüqavimətli növdür. Qidalanma üçün yosun, kiçik orqanizm axtarır. Çox şübhəlidir — xəttə həssas reaksiya verir.
• Ən yaxşı vaxt: Sübh tezdən, liman girişi, körpü yanı
• Yem: Çörək, dəniz qurdu, midiya, krevet
• Texnika: Minimal hərəkət; qarmaqda üzdürücüdən istifadə edin

Çupra dəyərli ovdur — ağırlığı 0.5–4 kq arasında. Qayalıq, hər cür dib strukturu olan yerlərə yapışır. Möhkəm diş aparatı var — qabıqlı mənbə yeyir.
• Yem: Krevet, krab, midiya — mütləq təzə
• Mövsüm: Payız–qış daha aktiv

Merlan (Whiting) sürətlə böyüyən, çoxsaylı ov balığıdır. Qış aylarında sahillərə yaxın gəlir. Polixet qurduna çox güclü reaksiya verir. Başlanğıclar üçün surfkastinq məşqi üçün ideal hədəfdir.

Xəzər dənizi dünyada öz növündə bənzərsiz bir ekosistemlə — endemik növlərlə — zəngindir. Burada aşağıdakı növlər sahil balıqçılığının hədəfidir:
Balıq növü | Surfkastinq xüsusiyyətləri |
Kütüm (Rutilus frisii) | Xəzərin ən dəyərli növlərindən; yaz-payız sahilə yaxınlaşır; krevet və çörəyə |
Çəki (Cyprinus carpio) | Iri, güclü; kiçik sahil kanalları, laquna sahillərindən tutulur; boyl sistemi |
Siyənək (Alosa sp.) | Mart–Aprel köçü; torpaq qurdları, kiçik jiqlər |
DİQQƏT! Nərə balıqları Azərbaycanda və bütün Xəzər sahili ölkələrində qorunan növdür. Nərənin hər hansı bir üsulla ovu qanunsuzdur. Əgər qarmağınıza nərə düşsə, onu zərər vermədən suya buraxın. |
Surfkastinqin yarısı doğru yeri tapmaqdan ibarətdir. Balıqlar özbaşına hər yerdə olmur — onlar yem tapan, axıntıdan qorunan, oksigenlə zəngin yerlərə cəmləşir.
Sahilə paralel suyun bir xəttdən geri axması hadisəsidir. Rip axıntısı yemi orada cəmləyir — balıqlar bu cərəyanın kənarlarında gözləyir. Rip axıntısını köpüklü su, dalğanın fərqli rəng dəyişikliyi ilə tanıya bilərsiniz.

Qum çöküntüləri sahilə paralel uzanan dayaz zonalardır. Dalğa qum çöküntüsündə qırılır, arxasında dərincə bir yataq əmələ gətirir. Balıqlar bu çöküntülərin sahilə baxan tərəfindəki xəndəkdə yem axtarır.
• Çöküntüləri tapmaq: Dalğanın ardıcıl qırıldığı xətti izləyin
• Atış nöqtəsi: Çöküntünün ardındakı dərin xəndəkdə yemi saxlayın
• Səhər saatları: Çöküntülər ən aydın görünür — xəritəni yadda saxlayın

Qayalıqlar ovun ən zəngin məkanıdır — lakin ən çətin yerdir. Qarmaqlar tez ilişir; güclü ip, pulley rig tələb edilir. Qayaların arasındakı boşluqlar (gully) levrek, çupra üçün əla gizlənmək üçün yer təmin edir.

Mövsüm | Nə gözləmək olar |
Yaz (Mart–May) | Balıqlar dayaz sulara köç edir; ən aktiv mövsüm başlayır; kütüm, siyənək |
Yay (İyun–Avqust) | Gecə ovçuluğu üstünlük qazanır; levrek, kefal |
Payız (Sentyabr–Noyabr) | Ən yaxşı mövsüm; balıqlar qışa hazırlaşır; güclü qidalanma dövrü |
Qış (Dekabr–Fevral) | Xəzərdə sakitlikdir; Aralıq dənizindəkilər üçün merlanq mövsümü başlayır |
DİQQƏT! 01 May-01 İyul tarixlərində Xəzər dənizində Həvəskar və İdman Balıqçılığına qadağa dövrü qüvvədə olur. |
Surfkastinq gözəl, lakin ciddi şərtlər tələb edən bir fəaliyyətdir. Hər il dünyada surfkastinq zamanı bədbəxt hadisələr baş verir — bunların böyük əksəriyyəti ehtiyatsızlıqdan qaynaqlanır.
• Heç vaxt dalğaya arxanızı çevirməyin — ani böyük dalğa sizi yıxa bilər
• Rip axıntısı sizi dənizə çəkərsə, sahilə dik üzməyin — paralel istiqamətdə üzüb çıxın
• Yaş qayalıq üzərindən keçərkən xüsusi ehtiyatlı olun — son dərəcə sürüşkəndir
• Tək getdikdə mütləq ailəyə və ya dosta yerinizi bildirin
DİQQƏT! Uzun çubuq ildırım üçün güclü keçiricidir. Göydə ildırım görəndə dərhal çubuğu yerə qoyun, ərazini tərk edin. Açıq sahildə ildırımdan qorunmaq üçün heç bir sığınacaq yoxdur. |
Gecə ovçuluğu müəyyən balıqlar üçün ən effektiv vaxtdır. Lakin gecə xüsusi ehtiyat tədbirləri tələb edir:
• Baş lampası (headlamp) — hər iki əliniz sərbəst qalsın
• Tam şarjlı telefon — GPS, fənər, əlaqə üçün
• Həmişə 2 nəfər olun — tək gecə sahilçiliyi tövsiyə edilmir
Surfkastinq yalnız balıq tutmaq deyil, həm də balıqçılıq mədəniyyəti ilə bağlıdır. Etik bir balıqçı aşağıdakıları rəhbər tutur:
1. Catch and Release: Tutduğunuz balığın bir hissəsini suya buraxın — populyasiyanı qoruyun
2. Ölçü limiti: Minimum ölçüdən kiçik balıqları qeyri-şərtsiz buraxın
3. Sahil təmizliyi: Gəldiyinizdən daha təmiz sahil buraxın — zibil apardığınızdan artıq götürün
4. Digər balıqçılara hörmət: Onların iplərinin üzərinə atmayın, məsafəni qoruyun
5. Yerli qanunlar: Bölgədəki ov mövsümü, həcm limiti, qadağalı zonalara əməl edin
Qayda | Məzmun |
İcazə | Azərbaycanda Həvəskar və İdman balıqçılığına heç bir rəsmi icazə tələb olunmur |
Qorunan növlər | Nərə siniflilər, Xəzər şirbiti, Xəzər qızılbalığı — mütləq suya buraxın |
Ov mövsümü | Hər növün öz qorunan dövrü var — may–iyun çoxu üçün qadağan dövrdür |
Avadanlıq | Elektrik, partlayıcı, sintetik tor, zəhərli maddə ilə ov qəti qadağandır |
Surfkastinq beynəlxalq səviyyədə yarış növü olaraq tanınmışdır. Cənubi Afrika, Portuqaliya, İspaniya, İtaliya, Fransa, Böyük Britaniya və Braziliya bu idmanın güclü ənənəsinə malikdir.
Surfkastinq yarışları adətən iki formatda keçirilir: ağırlıq formatı (ən ağır ümumi çəki qazanır) və sayım formatı (ən çox balıq qazanır). Beynəlxalq Sahil Balıqçılıq Konfederasiyası (CIPS) bu idmanı tənzimləyir.
• Dünya Çempionatı CIPS tərəfindən iki ildən bir keçirilir
• Avropa Çempionatı hər il müxtəlif ölkədə keçirilir
• Millilər üçün seçim yarışları milli federasiyalar tərəfindən təşkil edilir
Qayda | Detallar |
Atış zolağı | Hər iştirakçının fərdi zolağı (peg) vardır — 20–30 m eni |
Vaxt | Adətən 5 saat (rəsmi); bəzi yarışlarda 4 və ya 6 saat |
Qarmaq sayı | Maksimum 3 qarmaq; rig quruluşu qaydaya uyğun olmalı |
Minimum ölçü | Növə görə dəyişir; minimum ölçüdən kiçik balıqlar sayılmır |
Balıq buraxmaq | Yarışdan sonra bütün balıqlar buraxılır; ölü balıqlar cərimə gətirir |
Avadanlıq | Çubuq, makina, ip, qurğuşun limiti; yarışmadan əvvəl yoxlanılır |
Yarışa hazırlıq Yarışmadan əvvəl ərazini mütləq ziyarət edin. Dibini, axıntısını, balıq nümunəsini öyrənin. Müsabiqə günü yeni texnika sınamayın — etibarlı texnikaya sadiq qalın. |
Lonqkastinq balıq tutmaq deyil, ən uzağa atmaq yarışıdır. Bu müsabiqələrdə iştirakçılar xüsusi atış meydanlarında optimal çəkili qurğuşunlar ilə rekord məsafə göstərməyə çalışır.
• Dünya rekordları 300 metrə yaxınlaşmışdır
• Pendulum cast bu yarışlarda dominant texnikadır
• Xüsusi ultra-yüngül iplər, dəqiq balanslaşdırılmış qurğuşunlar istifadə edilir
Surfkastinqə başlamaq üçün ən yaxşı strategiya mərhələli yanaşmadır. Bir anda hər şeyi öyrənməyə çalışmayın — bu sizi yorar və həvəsinizi azaldar.
1. Orta qiymətli başlanğıc dəstini seçin: 4.2 m çubuq + 6000 ölçü spinning makina
2. 0.25 mm monofilament xətt — 200 m makinaya doldurun
3. Sadə montajı qurmağı öyrənin
4. Dəniz qurdu, və ya digər yem (çörək) alın
1. Overhead cast məşqi — geniş meydanda, qarmaqsız
2. Hər gün 30 dəqiqə atış məşqi edin
3. Montaj bağlamaları öyrənin
4. Yerli balıqçıları müşahidə edin — soruşun, öyrənin
1. İlk sahil sınaqına çıxın — sakit, tanıdığınız sahilə
2. Gündoğumu və ya günbatımı hədəfləyin
3. Nəticəni jurnalda qeyd edin: vaxt, hava, yem, tutduğunuz balıq
4. Yerli Balıqçı klubu və ya forumuna üzv olun
Balıqçı gündəliyi Hər ovçuluq sessiyanızın qısa qeydini tutun: tarix, saat, hava, dalğa, istifadə etdiyiniz yem, nəticə. Bu qeydlər zamanla olduqca qiymətli olur — mövsümi qanuna uyğunluqları özünüz kəşf edirsiniz. |
Səhv | Düzgün yanaşma |
Çox uzağa atmağa çalışmaq | 50–80 m doğru yerdə 150 m yanlış yerdən yaxşıdır |
Yemi çox tez çəkmək | Dib balıqları üçün yemi rahat saxlayın — tərpənişə icazə verin |
Dalğaya arxanı çevirmək | Həmişə dənizə baxın; ani dalğaları gözləyin |
Keyfiyyətsiz avadanlıq | Bir yaxşı çubuq + bir yaxşı makina 5 orta avadanlıqdan yaxşıdır |
Hava şəraitini nəzərə almamaq | Küləyin yönü, dalğa hündürlüyü, axıntı diqqətinizdən yayınmasın |
Tək, gecə, bilinməyən yerdə | Mütləq bir yoldaşla; yanınıza fənər, telefon alın |
Aşağıdakı siyahı başlanğıc üçün optimal seçimdir. Hər kateqoriyada orta qiymət diapazonunu göstərmişik (istehsalçıdan asılı olaraq dəyişə bilər):
Avadanlıq | Tövsiyə / Qeyd |
Çubuq | 3.9–4.2 m, medium-heavy, 100–250 q; Dolphin, Lurekiller, Madmouse |
Makina | Spinning 6000–14000; 10+ kq drag; Shimano, Dolphine |
Əsas ip | 0.25 mm monofilament — 200 m; Berkley Big Game, Sufix Tritanium |
Lider | 0.40–0.60 mm fluorokarbon — 1–2 m |
Qarmaqlar | Kamatsu — #1 – #2 ölçüsü |
Qurğuşun | 90–120 q konus |
Yem konteyner | Soyuduculu çanta; canlı yem üçün nəmli qəzet |
Baş lampası | Qırmızı rejimli LED; gecə surfkastinqi üçün şərt |
İlk yardım dəsti | Qarmaq çıxarma aləti, dezinfektant, sarğı |
Geyim | Su keçirməyən çəkmə; soyuq havada isti geyim dəsti, günəşli havada gündən qoruma dəsti |
Surfkastinq yalnız balıq tutmaq deyil — o, bir həyat tərzidir. Dalğanın səsi, şəfəqin ilk şüaları, tilovun havadan keçib suya düşdüyü an... Bu hissləri yaşayan hər kəs anlar ki, surfkastinq çox daha dərin bir fəlsəfədir.
Bu kitab sizə əsas bilikləri vermək üçün yazılmışdır. Lakin ən yaxşı müəllim sahilin özüdür. Hər balıqçılığa ayrı bir dərs, hər dalğaya ayrı bir imkan kimi baxın.
Azərbaycanın Xəzər sahilləri — Sumqayıtdan Neftçalaya, Lənkərandan Abşerona — hər birinin öz sirrini saxlayır. Bu sirri kəşf etmək sizin əlinizdədir.
"Dənizi anlamaq üçün onun kənarında oturmaq kifayət deyil —
onun nəbzini tutmaq lazımdır."
Müəllif - Azər Əliyev
01.07.2026